Thảm Họa Sập Nhịp Dẫn Cầu Cần Thơ 2007: 54 Người Thiệt Mạng Trong Chỉ Vài Chục Giây

Thảm Họa Sập Nhịp Dẫn Cầu Cần Thơ 2007: 54 Người Thiệt Mạng Trong Chỉ Vài Chục Giây

Khoảng 8 giờ sáng ngày 26/09/2007; tại công trường xây dựng cầu Cần Thơ phía bờ Vĩnh Long, hàng trăm công nhân đang bước vào một ngày làm việc bình thường thì hai nhịp dẫn đang thi công bất ngờ đổ sập. Khối bê tông nặng hàng nghìn tấn cùng toàn bộ hệ thống đà giáo và kết cấu chống đỡ phía dưới đổ xuống chỉ trong thời gian rất ngắn; vùi lấp nhiều công nhân đang làm việc tại hiện trường. Khi công tác tìm kiếm kết thúc, 54 người được xác định đã thiệt mạng và 80 người khác bị thương. Đây được xem là một trong những tai nạn nghiêm trọng nhất trong lịch sử xây dựng cầu đường tại Việt Nam.

Một buổi sáng bình thường biến thành thảm họa

Cầu Cần Thơ được khởi công ngày 25/09/2004; là công trình giao thông đặc biệt quan trọng bắc qua sông Hậu, kết nối TP Cần Thơ với tỉnh Vĩnh Long và tạo tuyến giao thông huyết mạch giữa các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án sử dụng vốn ODA Nhật Bản và vốn đối ứng của Việt Nam; phần cầu chính cùng cầu dẫn thuộc gói thầu do liên danh các nhà thầu Nhật Bản thực hiện. Đến tháng 9/2007, công trình đang được triển khai với tốc độ cao và nhiều hạng mục đã bước vào giai đoạn quan trọng. Nhưng đúng một ngày sau dịp kỷ niệm ba năm khởi công; thảm họa xảy ra.

Hai nhịp dẫn dài khoảng 90 mét đổ xuống

Khoảng 7 giờ 55 đến 8 giờ sáng; hai nhịp dẫn nằm giữa các trụ P13, P14 và P15 phía bờ Vĩnh Long bất ngờ mất ổn định. Toàn bộ hệ thống đà giáo và ván khuôn đang chống đỡ phần dầm bê tông cốt thép sập xuống gần như cùng lúc. Khoảng 2.000 mét khối bê tông của phần dầm đang thi công bị phá hủy. Những người có mặt tại hiện trường kể lại rằng sự việc diễn ra cực kỳ nhanh; tiếng động lớn vang lên, bụi trắng bốc cao và chỉ sau vài chục giây, khu vực công trường đã biến thành một đống bê tông, thép và giàn giáo đổ nát.

Cuộc cứu hộ giữa hàng nghìn tấn bê tông

Ngay sau sự cố; lực lượng quân đội, công an, cứu hộ, y tế cùng hàng trăm công nhân được huy động tới hiện trường. Máy cắt bê tông, cần cẩu và nhiều thiết bị hạng nặng phải hoạt động liên tục để mở đường vào những khu vực có khả năng còn người mắc kẹt. Công tác cứu hộ đặc biệt khó khăn bởi các khối bê tông lớn nằm chồng lên nhau, bên trong còn hệ thống thép và giàn giáo bị biến dạng. Lực lượng cứu hộ phải khoan, cắt từng phần bê tông để tìm kiếm nạn nhân trong nhiều ngày sau đó.

54 người thiệt mạng, 80 người bị thương

Ban đầu số người mất tích và thương vong liên tục thay đổi do hiện trường quá rộng và nhiều công nhân đến từ nhiều địa phương khác nhau. Đến ngày 19/10/2007; khi nạn nhân cuối cùng được tìm thấy, tổng số người bị nạn được xác định là 134 người, trong đó 54 người thiệt mạng và 80 người bị thương. Vụ việc được Chính phủ và các cơ quan báo chí thời điểm đó mô tả là thảm họa đặc biệt nghiêm trọng của ngành xây dựng cầu đường Việt Nam.

Nguyên nhân nào khiến hai nhịp cầu đổ sập?

Ngay sau thảm họa; nhiều giả thuyết được đưa ra, từ chất lượng bê tông, thiết kế hệ thống chống đỡ, quá trình thi công cho tới ảnh hưởng của mưa lớn trước ngày xảy ra sự cố. Ngày 06/10/2007, Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ủy ban Nhà nước điều tra sự cố sập hai nhịp dẫn cầu Cần Thơ với sự tham gia của nhiều bộ, ngành, chuyên gia trong nước và đại diện chuyên môn Nhật Bản. Nhiệm vụ của Ủy ban là xác định nguyên nhân, trách nhiệm của các bên liên quan và đề xuất giải pháp để công trình có thể tiếp tục triển khai an toàn.

Lún lệch tại đài móng trụ tạm T13U

Sau khoảng tám tháng điều tra; ngày 02/07/2008, nguyên nhân chính được công bố. Theo kết luận của Ủy ban Nhà nước, sự cố bắt nguồn từ hiện tượng lún lệch của đài móng trụ tạm thượng lưu T13U theo hướng từ phía bờ ra phía sông. Hai hàng cọc phía dưới đài móng nằm trên những lớp đất có đặc tính khác nhau; hàng cọc gần trụ P14 lún nhiều hơn hàng cọc gần P13, khiến đài móng bị nghiêng. Độ lún lệch được tính toán khoảng 12 mm; tuy con số nghe có vẻ rất nhỏ, nhưng với hệ kết cấu đang chịu tải trọng khổng lồ phía trên, nó đã làm tăng nội lực trong các bộ phận của trụ tạm.

Chỉ khoảng 20 giây từ mất ổn định đến sụp đổ

Khi đài móng T13U bị lún lệch; một số bulông liên kết của các thanh giằng xiên bị đứt, khiến các thanh đứng của trụ tạm mất ổn định. Trụ tạm T13U khuỵu xuống trước; từ đó kéo theo sự sập đổ của hệ thống kết cấu phía trên. Theo kết luận điều tra, quá trình mất ổn định diễn ra rất nhanh, chỉ khoảng 20 giây. Sau khi trụ tạm khuỵu; bản bê tông cầu bị gãy thành nhiều phần, tạo tải trọng cực lớn tác dụng lên trụ P13 và tiếp tục kéo toàn bộ hệ thống đổ xuống.

Một sai lệch chỉ vài milimét nhưng hậu quả khủng khiếp

Điều đặc biệt của vụ việc nằm ở chỗ sự cố không bắt nguồn từ việc toàn bộ thiết kế cây cầu bị sai hay kết cấu chính không đủ khả năng chịu lực. Kết luận điều tra cho rằng hiện tượng lún lệch trong phạm vi một đài móng trụ tạm là tình huống rất khó lường trong thiết kế thông thường. Tuy nhiên; khi xây dựng một công trình có tải trọng lớn, ngay cả một biến dạng nhỏ tại vị trí quan trọng cũng có thể kích hoạt chuỗi mất ổn định và dẫn đến sụp đổ toàn bộ hệ thống chống đỡ.

Công trình phải dừng thi công để điều tra

Sau sự cố; việc thi công gói thầu chính bị đình chỉ để phục vụ công tác cứu hộ, tháo dỡ hiện trường và điều tra nguyên nhân. Tiến độ hoàn thành cầu vì vậy bị chậm hơn kế hoạch ban đầu. Sau khi kết luận điều tra được công bố và thiết kế được các đơn vị tư vấn độc lập thẩm định lại; Chính phủ cho phép tiếp tục triển khai xây dựng gói thầu số 2. Khu vực xảy ra sự cố được xử lý, các trụ và hệ móng được thi công lại với những giải pháp tăng cường an toàn.

Cầu Cần Thơ cuối cùng vẫn được hoàn thành

Dù phải trải qua thảm họa lớn; công trình cầu Cần Thơ tiếp tục được xây dựng. Ngày 03/10/2009, phần cầu chính được hợp long; đến ngày 24/04/2010, cầu Cần Thơ chính thức được khánh thành và đưa vào sử dụng. Cây cầu giúp xóa bỏ sự phụ thuộc vào phà Cần Thơ trên tuyến Quốc lộ 1, rút ngắn thời gian di chuyển và tạo động lực lớn cho giao thông, kinh tế của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng phía sau công trình ấy vẫn là ký ức về 54 công nhân đã không thể nhìn thấy ngày cây cầu chính thức hoàn thành.

Nơi tưởng niệm những người đã mất

Sau thảm họa; một khu tưởng niệm các nạn nhân được xây dựng tại khu vực Vĩnh Long gần nơi xảy ra sự cố. Đây trở thành nơi gia đình, đồng nghiệp và những người từng tham gia xây dựng cầu tới thắp hương tưởng nhớ những công nhân đã thiệt mạng. Với nhiều người từng trực tiếp chứng kiến vụ việc; ngày 26/09/2007 không chỉ là một sự cố kỹ thuật mà còn là ký ức đau buồn về những người lao động đã mất trong quá trình xây dựng một trong những công trình giao thông quan trọng nhất của miền Tây.

Bài học từ thảm họa cầu Cần Thơ

Sự cố cầu Cần Thơ cho thấy trong những công trình xây dựng quy mô lớn; hệ thống tạm phục vụ thi công cũng cần được xem trọng không kém kết cấu vĩnh viễn. Việc khảo sát địa chất, theo dõi độ lún, kiểm tra hệ thống đỡ tạm, kiểm soát tải trọng và phát hiện những biến dạng bất thường có thể quyết định an toàn của hàng trăm con người đang làm việc trên công trường. Chỉ một vị trí mất ổn định trong hệ thống có thể tạo ra phản ứng dây chuyền và dẫn đến hậu quả không thể đảo ngược.

Hơn 18 năm đã trôi qua kể từ buổi sáng 26/09/2007. Mỗi ngày, hàng nghìn phương tiện vẫn đi qua cầu Cần Thơ và có thể rất ít người nghĩ đến những gì từng xảy ra tại đây trong quá trình xây dựng. Nhưng phía sau cây cầu nối hai bờ sông Hậu là câu chuyện của 54 con người đã không bao giờ trở về sau một ngày làm việc. Công trình có thể được xây dựng lại; những nhịp cầu có thể được dựng lên lần nữa; nhưng những sinh mạng đã mất thì không có bất kỳ kỹ thuật hay công nghệ nào có thể đưa họ trở về.