Thảm Họa Làng Nủ 2024: Buổi Sáng Định Mệnh Vùi Lấp 33 Hộ Dân
Rạng sáng ngày 10/09/2024; khi nhiều gia đình tại thôn Làng Nủ, xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai đang bắt đầu một ngày mới, từ phía núi Voi bất ngờ xuất hiện một dòng lũ bùn và đất đá khổng lồ. Chỉ trong thời gian rất ngắn; nhà cửa bị đánh sập, người dân tháo chạy và một phần khu dân cư gần như biến mất dưới lớp bùn. Sau khi rà soát, 33 hộ dân được xác định bị vùi lấp, 40 gia đình chịu ảnh hưởng; 60 người thiệt mạng và 7 người vẫn mất tích khi hoạt động tìm kiếm quy mô lớn kết thúc. Đây trở thành một trong những thảm họa lũ quét, sạt lở gây ám ảnh nhất tại Việt Nam trong năm 2024.
Buổi sáng định mệnh tại Làng Nủ
Thời điểm thảm họa xảy ra; miền Bắc vừa trải qua bão số 3 Yagi cùng những đợt mưa lớn kéo dài. Tại Làng Nủ, người dân sống trong một thung lũng nằm dưới chân núi Voi. Kết quả khảo sát sau đó cho thấy điểm sạt trượt bắt đầu từ khu vực có cao độ khoảng 744 mét gần đỉnh núi. Một lượng lớn đất, đá và nước lao xuống theo địa hình dốc; khi đi tới đoạn địa hình bị thu hẹp khoảng 100 mét, vật liệu tích tụ tạo thành dạng “đập dâng” tạm thời. Khi khối chắn này mất ổn định và vỡ ra; dòng lũ bùn khổng lồ bất ngờ ụp xuống khu dân cư phía dưới.
Một phần Làng Nủ biến mất dưới bùn đất
Sau khi dòng lũ đi qua; hiện trường để lại một vệt tàn phá dài khoảng 1,3 km, rộng khoảng 24 ha. Ước tính khoảng 1,5 triệu mét khối bùn đất và vật liệu đã tràn xuống; có nơi lòng suối mở rộng tới khoảng 300 mét. Những căn nhà từng nằm sát nhau biến mất hoặc bị phá hủy; cây cối bị bật gốc, vật dụng sinh hoạt nằm rải rác giữa bùn đất. Nhìn từ trên cao, khu vực bị lũ quét qua giống như một vết cắt khổng lồ giữa vùng núi xanh.
Cuộc tìm kiếm hơn 650 người
Ngay sau thảm họa; hơn 650 người thuộc quân đội, biên phòng, công an, dân quân địa phương và các đơn vị chó nghiệp vụ được huy động tới Làng Nủ. Lực lượng cứu hộ chia thành nhiều mũi, đào bới tại khu dân cư và mở rộng phạm vi tìm kiếm dọc theo suối với hy vọng tìm thấy những người bị dòng nước cuốn xuống hạ lưu. Địa hình miền núi, đường sá bị phá hủy và lớp bùn ngày càng khô cứng khiến công tác tìm kiếm vô cùng khó khăn. Sau khi lực lượng quân đội rút bớt vào cuối tháng 9; địa phương vẫn duy trì gần 200 người cùng máy xúc tiếp tục tìm kiếm thêm nhiều ngày.
60 người thiệt mạng, 7 người vẫn mất tích
Trong những ngày đầu sau thảm họa; số người mất tích tại Làng Nủ thay đổi liên tục vì có người đi làm xa, mất liên lạc hoặc thông tin dân cư chưa được đối chiếu đầy đủ. Sau quá trình rà soát và tìm kiếm kéo dài một tháng; số liệu cuối cùng được công bố khi dừng tìm kiếm quy mô lớn là 60 người thiệt mạng và 7 người vẫn mất tích. 33 hộ dân bị vùi lấp và tổng cộng 40 gia đình chịu ảnh hưởng trực tiếp. Phía sau những con số ấy là những gia đình mất cùng lúc nhiều người thân; có những mái nhà sau buổi sáng 10/09 không còn nguyên vẹn để người sống sót trở về.
Những người sống sót trở về giữa đống đổ nát
Khi hoạt động cứu hộ diễn ra; nhiều người dân quay trở lại hiện trường với hy vọng tìm được tài sản hoặc dấu vết của người thân. Nhưng nơi từng là nhà cửa giờ chỉ còn lớp bùn dày và những mảnh vỡ. Những vật dụng quen thuộc của một gia đình có thể nằm cách vị trí ngôi nhà hàng trăm mét sau khi bị dòng nước cuốn đi. Với nhiều người; tài sản không còn là điều quan trọng nhất. Họ đứng bên hiện trường chờ từng thông tin từ lực lượng cứu hộ; bởi điều duy nhất họ muốn biết là người thân của mình đang ở đâu.
Từ cứu hộ đến tái thiết Làng Nủ
Sau những ngày tìm kiếm; nhiệm vụ tiếp theo là tạo ra một nơi ở an toàn hơn cho những người sống sót. Khu tái định cư Làng Nủ mới được xây dựng trên diện tích khoảng 10 ha; gồm 40 căn nhà được thiết kế theo phong cách nhà sàn truyền thống của người Tày, cùng nhà sinh hoạt cộng đồng, điểm trường và hệ thống đường, điện, nước. Dự án được triển khai rất nhanh sau thảm họa và chính thức khánh thành ngày 22/12/2024, chỉ hơn ba tháng sau ngày Làng Nủ xảy ra lũ quét.
Một Làng Nủ mới hình thành trên vùng đất cao
Đến đầu năm 2025; nhiều gia đình đã chuyển về khu tái định cư mới. Những mái nhà sàn xuất hiện trên vùng đồi cao hơn; người dân bắt đầu trồng rau, sửa sang nhà cửa và từng bước khôi phục cuộc sống. Khu tái định cư rộng khoảng 10 ha với 40 nhà sàn, nhà sinh hoạt cộng đồng và điểm trường trở thành nơi bắt đầu một chương mới của Làng Nủ. Tuy nhiên; không phải căn nhà nào cũng có người trở về. Có những gia đình đã mất người thân, có những hộ không còn đủ thành viên để nhận căn nhà mới.
Làng Nủ hồi sinh nhưng ký ức vẫn còn
Những con đường có thể được làm lại; những căn nhà có thể được xây mới và trẻ em rồi sẽ tiếp tục đến trường. Nhưng đối với những người đã sống sót qua buổi sáng ngày 10/09/2024; Làng Nủ cũ có lẽ sẽ không bao giờ hoàn toàn trở lại. Cách khu tái định cư mới vài kilomet; hiện trường từng xảy ra thảm họa vẫn là nơi người dân tưởng nhớ những người đã mất và những người đến nay chưa được tìm thấy.
Bài học từ thảm họa Làng Nủ
Làng Nủ là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của lũ quét và sạt lở tại những khu dân cư nằm dưới chân núi. Một khu vực có thể đã tồn tại qua nhiều thế hệ; nhưng khi mưa lớn kéo dài làm đất đá mất ổn định, một khối vật chất khổng lồ từ trên núi có thể lao xuống chỉ trong vài phút. Việc theo dõi lượng mưa, lập bản đồ khu vực có nguy cơ sạt lở, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và bố trí khu dân cư tại những vị trí an toàn hơn có thể quyết định khả năng sống sót khi thiên tai xảy ra.
Làng Nủ hôm nay đã có những mái nhà mới; trẻ em lại có trường để đến và người dân từng bước gây dựng lại cuộc sống. Nhưng thảm họa ngày 10/09/2024 sẽ mãi là một ký ức không thể xóa nhòa. Một ngôi nhà có thể xây lại; một ngôi làng có thể hồi sinh sau nhiều năm; nhưng những sinh mạng đã mất thì không có bất kỳ công trình hay công nghệ nào có thể đưa họ trở về.
